Dodatkowy urlop dla osoby z niepełnosprawnością to uprawnienie, które może pomóc w zadbaniu o zdrowie i codzienne potrzeby. W artykule wyjaśniam, komu przysługuje, jakie warunki trzeba spełnić i ile dni wolnego można uzyskać. Podpowiadam również, jak ubiegać się o dodatkowy urlop oraz na co zwrócić uwagę, planując jego wykorzystanie.
Pracownikom z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności przysługuje dodatkowe 10 dni roboczych urlopu wypoczynkowego w roku. Dni te powiększają standardowy wymiar, dlatego łącznie pracownik otrzymuje 30 dni urlopu przy stażu krótszym niż 10 lat albo 36 dni przy stażu wynoszącym co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się także okresy nauki na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
Prawo do dodatkowego urlopu powstaje po przepracowaniu roku, liczonego od dnia następującego po dniu zaliczenia pracownika do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności. Skoro o tym mowa, sprawdź, jak zasiłek pielęgnacyjny wpływa na 500 plus dla niepełnosprawnych. Można zsumować okresy zatrudnienia u różnych pracodawców. Choroba lub urlop macierzyński nie przekreślają uprawnienia, jeśli stosunek pracy nadal trwa. Pierwszy urlop przysługuje w pełnym wymiarze, z uwzględnieniem etatu: przy 1/2 etatu wynosi 5 dni, a przy 3/4 etatu — 8 dni po zaokrągleniu w górę.
Nie każdy pracownik skorzysta z pełnego wymiaru dodatkowego wypoczynku

Dodatkowe 10 dni nie przysługuje osobom z lekkim stopniem niepełnosprawności. Nie skorzysta z nich również pracownik, któremu przepisy przyznają ponad 26 dni urlopu wypoczynkowego albo inny urlop dodatkowy, na przykład niektórym grupom zawodowym, w tym nauczycielom. Jeśli jednak odrębne przepisy przewidują mniej niż 10 dodatkowych dni, pracownik otrzymuje pełne 10 dni na podstawie ustawy rehabilitacyjnej. Aby pracodawca mógł ustalić uprawnienia, pracownik musi przedstawić orzeczenie.
Niewykorzystany urlop przechodzi na kolejny rok jako zaległy; co do zasady trzeba go wykorzystać do 30 września. Jeśli lubisz tę tematykę, sprawdź, czy dodatkowy urlop można przenieść na kolejny rok. Jeśli umowa o pracę kończy się wcześniej, pracownik otrzymuje ekwiwalent za niewykorzystane dni. Osobno obowiązuje zwolnienie na turnus rehabilitacyjny: łączny wymiar tego zwolnienia i dodatkowego urlopu nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku. Zatem po wykorzystaniu 10 dni urlopu na turnus pozostaje najwyżej 11 dni. Zwolnienie na badania, zabiegi lub zaopatrzenie ortopedyczne, których nie można wykonać poza godzinami pracy, stanowi odrębne uprawnienie.
Kiedy nabywa się prawo do pierwszego urlopu dodatkowego?

Pracownik ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności nabywa prawo do pierwszego dodatkowego urlopu po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia go do danego stopnia. Prawo nie powstaje więc w dniu wydania orzeczenia ani przekazania go pracodawcy: liczy się wskazana w nim data, a rok biegnie od następnego dnia. Jeśli orzeczenie wydano 15 marca 2025 roku, pracownik nabywa prawo do urlopu 16 marca 2026 roku.
Roczny staż nie musi obejmować nieprzerwanej pracy u jednego pracodawcy. Sumuje się niepokrywające się okresy zatrudnienia na umowie o pracę, także w różnych firmach. Liczy się trwanie stosunku pracy, nie faktyczna obecność, dlatego choroba ani urlop macierzyński same w sobie nie przerywają stażu. Prawo nabywa się u pracodawcy, u którego pracownik jest zatrudniony w dniu upływu roku.
Pełna pula dodatkowego urlopu nawet pod koniec roku
Po roku pracy pracownik otrzymuje pełne 10 dni roboczych dodatkowego urlopu, nawet jeśli nabywa do niego prawo pod koniec roku. Przy niepełnym etacie wymiar zmniejsza się proporcjonalnie: na pół etatu wynosi 5 dni, a przy trzech czwartych etatu — 7,5 dnia, zaokrąglane w górę do pełnego dnia. W kolejnych latach urlop przysługuje co do zasady od początku roku, jeśli pracownik nadal spełnia wymagane warunki.
Wymiar urlopu przy wybranych częściach etatu przedstawia się następująco:
- pełny etat — 10 dni roboczych,
- trzy czwarte etatu — 7,5 dnia, zaokrąglane w górę do 8 dni,
- pół etatu — 5 dni.
Dodatkowy urlop przysługuje osobom ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ale nie ze stopniem lekkim. Nie otrzymają go również osoby, których zwykły urlop przekracza 26 dni, ani te, którym odrębne przepisy przyznają dodatkowy urlop. Jeśli jednak taki urlop jest krótszy niż 10 dni, pracownikowi przysługuje urlop ustawowy. Niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok jako zaległy urlop, a przy zakończeniu zatrudnienia pracodawca wypłaca za nie ekwiwalent pieniężny.
Warto pamiętać, że prawo do pierwszego dodatkowego urlopu zależy od rocznicy zaliczenia do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, a nie od stażu u obecnego pracodawcy — zmiana pracy sama w sobie nie zeruje więc zgromadzonych okresów zatrudnienia.
Jak obliczyć wymiar urlopu przy pracy na część etatu lub zmianie pracodawcy?
Lista wyjaśnia, jak obliczyć urlop przy niepełnym etacie lub zmianie pracodawcy oraz jak rozliczyć pierwszy dodatkowy urlop pracownika z niepełnosprawnością.
Ustal podstawowy wymiar urlopu. Staż urlopowy obejmuje także okresy nauki. Przy stażu krótszym niż 10 lat przysługuje 20 dni, a przy stażu wynoszącym co najmniej 10 lat — 26 dni. Jeśli pracownik pracuje na część etatu, pomnóż wymiar przez ułamek etatu, a niepełny dzień zaokrąglij w górę. Urlop rozliczaj w godzinach odpowiadających zaplanowanemu czasowi pracy w danym dniu.
Sprawdź prawo do dodatkowych 10 dni. Pracownik z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności nabywa je po przepracowaniu pierwszego roku. Przy pełnym etacie podstawowy i dodatkowy urlop wynoszą zwykle łącznie 30 albo 36 dni. Pracownik nie otrzyma dodatkowego urlopu, jeśli przysługuje mu już ponad 26 dni urlopu wypoczynkowego lub inny urlop dodatkowy. Jeżeli ten drugi jest krótszy niż 10 dni, pracownikowi przysługuje ustawowe 10 dni.
Ustal, kiedy pracownik nabędzie pierwszy dodatkowy urlop. Roczny okres licz od dnia po zaliczeniu pracownika do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności. Uwzględnij zatrudnienie na umowę o pracę u różnych pracodawców, także rozdzielone przerwami, ale nie sumuj okresów, które się pokrywają. Urlop przyzna pracodawca, u którego pracownik pozostaje w zatrudnieniu w dniu osiągnięcia wymaganego stażu. Choroba ani urlop macierzyński nie przerywają okresu, jeśli stosunek pracy nadal trwa.
Rozlicz pierwszy dodatkowy urlop w pełnym wymiarze. Po nabyciu prawa pracownik otrzymuje pełny wymiar, bez pomniejszenia za część roku pozostałą do końca. Przy niepełnym etacie dostosuj go jednak do wymiaru etatu z dnia nabycia prawa: przy 1/2 etatu pracownik otrzyma 5 dni, a przy 3/4 etatu — 8 dni, ponieważ 7,5 dnia zaokrągla się w górę. Kolejny urlop przysługuje co do zasady od 1 stycznia, jeśli pracownik nadal spełnia warunki.
Przy zmianie pracodawcy oblicz urlop za każdy okres zatrudnienia. Zasada pełnego wymiaru dotyczy pierwszego dodatkowego urlopu. Przy kolejnych uwzględnij okres zatrudnienia u danego pracodawcy, wymiar etatu oraz ewentualną zmianę dobowej normy czasu pracy. Zaokrąglij w górę niepełny miesiąc i dzień. Na przykład przy 10 dniach dodatkowego urlopu i zatrudnieniu do końca lutego pracownikowi przysługują 2/12 wymiaru, czyli po zaokrągleniu 2 dni.
- Rozlicz niewykorzystany urlop i uwzględnij szczególne zasady. Przenieś niewykorzystany urlop na kolejny rok i co do zasady udziel go do 30 września. Po zakończeniu umowy wypłać ekwiwalent za pozostałe dni, a wykorzystany urlop dodatkowy wpisz oddzielnie do świadectwa pracy. Utrata umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności nie odbiera już nabytego urlopu, ale może uniemożliwić nabycie kolejnego. Ponadto dodatkowy urlop i płatne zwolnienie na turnus rehabilitacyjny nie mogą łącznie przekroczyć 21 dni roboczych w roku. Zwolnienia na badania lub zabiegi, których nie można wykonać poza godzinami pracy, rozliczaj osobno.
Co dzieje się z niewykorzystanym urlopem i jak łączy się go z turnusem rehabilitacyjnym?
Niewykorzystany dodatkowy urlop wypoczynkowy przechodzi na kolejny rok jako urlop zaległy, którego pracodawca powinien udzielić do 30 września. Osobom ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, które spełniają wymagany staż pracy, przysługuje rocznie 10 dni roboczych dodatkowego urlopu. Wraz z urlopem podstawowym daje to zwykle 30 albo 36 dni, zależnie od stażu urlopowego. Przy rozwiązaniu umowy pracodawca wypłaca ekwiwalent za niewykorzystane dni.
Udział w turnusie rehabilitacyjnym daje prawo do płatnego zwolnienia z pracy na maksymalnie 21 dni roboczych, nie częściej niż raz w roku. Jednak łączny wymiar zwolnienia na turnus i dodatkowego urlopu w jednym roku kalendarzowym nie może przekroczyć 21 dni roboczych. Za czas zwolnienia pracownik zachowuje wynagrodzenie, obliczane tak jak ekwiwalent za urlop.
Każdy dzień ma znaczenie: urlop nie powiększy puli na turnus
Jeśli pracownik wykorzysta wszystkie 10 dni dodatkowego urlopu, na turnus pozostanie mu najwyżej 11 dni zwolnienia. Gdy turnus obejmie 14 dni roboczych, w tym samym roku będzie mógł wykorzystać maksymalnie 7 dni dodatkowego urlopu. Niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok jako urlop zaległy, ale nie zwiększają limitu zwolnienia na turnus. Osobno pracownik może uzyskać zwolnienie na badania specjalistyczne, zabiegi lub sprawy związane z zaopatrzeniem ortopedycznym, jeśli nie może załatwić ich poza godzinami pracy.
Rehabilitacja ambulatoryjna nie jest turnusem, dlatego samo uczestnictwo w zabiegach nie daje prawa do 21 dni wolnego. Udział w turnusie należy potwierdzić dokumentami, a jego termin wcześniej uzgodnić z pracodawcą. Przed ustaleniem wyjazdu warto też sprawdzić w kadrach, ile dodatkowego urlopu pozostało i jak wpłynie on na limit dni turnusowych.











