Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo uczestniczyć w wyborach na równych zasadach z innymi obywatelami. Przepisy przewidują różne ułatwienia, które mogą pomóc oddać głos — od głosowania korespondencyjnego lub przez pełnomocnika po dostępne lokale wyborcze. W artykule wyjaśniam, z jakich rozwiązań można skorzystać, komu przysługują i jak przygotować się do głosowania.
- Osoby z niepełnosprawnościami mogą głosować korespondencyjnie, przez pełnomocnika lub w lokalu.
- Uprawnieni mogą skorzystać z bezpłatnego transportu do lokalu i z powrotem.
- W lokalu dostępne są nakładki Braille’a i pomoc techniczna.
- Pomocnik nie może wskazywać wyboru ani głosować za wyborcę.
- Terminy i zasady udogodnień sprawdź w urzędzie gminy lub u komisarza wyborczego.
Głosowanie korespondencyjne pozwala głosować bez wizyty w lokalu wyborczym, ale tylko uprawnionym osobom przebywającym w Polsce. Skorzystają z niego wyborcy z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osoby, które najpóźniej w dniu wyborów kończą 60 lat. Uprawnienie mają także osoby z określonymi orzeczeniami organów rentowych, m.in. o całkowitej niezdolności do pracy lub samodzielnej egzystencji. Sama niepełnosprawność nie wystarczy — dokument musi potwierdzać prawo do głosowania korespondencyjnego.
Zamiar głosowania zgłoś komisarzowi wyborczemu najpóźniej 13. dnia przed wyborami. Możesz zrobić to pisemnie, elektronicznie lub ustnie, a telefonicznie — jeśli masz orzeczenie o niepełnosprawności. Zgłoszenie telefoniczne nie przysługuje osobom uprawnionym wyłącznie ze względu na wiek. Podaj imię i nazwisko, PESEL, rodzaj wyborów oraz adres doręczenia pakietu. Jeśli masz niepełnosprawność, dołącz kopię aktualnego orzeczenia; możesz też zamówić nakładkę brajlowską. Przy kwarantannie lub izolacji obowiązuje krótszy termin: zazwyczaj zgłoś się najpóźniej 5 dni przed wyborami, a jeśli izolacja rozpocznie się później — do 2 dni przed głosowaniem.
Każdy krok ma znaczenie: tak zadbasz, by twój głos dotarł na czas
Poczta Polska dostarcza pakiet z kartą do głosowania, kopertą na kartę, kopertą zwrotną, oświadczeniem o osobistym i tajnym oddaniu głosu oraz instrukcją. Na prośbę wyborcy dołącza również nakładkę brajlowską. Zaznacz odpowiedź, włóż kartę do właściwej koperty, wypełnij wymagane oświadczenie i przygotuj przesyłkę zgodnie z instrukcją. Następnie przekaż ją listonoszowi, zanieś do placówki Poczty Polskiej albo w dniu wyborów oddaj obwodowej komisji wyborczej. Pamiętaj, że głos musi dotrzeć na czas do właściwego miejsca — samo nadanie przesyłki nie wystarczy.
Sprawdź wcześniej terminy i wymagane dokumenty, ponieważ zasady mogą zależeć od rodzaju wyborów i sytuacji wyborcy. Jeżeli interesuje cię ta tematyka, poznaj rolę doradztwa zawodowego w wyborach uczniów. W wyborach prezydenckich zgłoszenie może obejmować także ponowne głosowanie, ale na drugą turę trzeba zgłosić się osobno — najpóźniej 10 dni przed głosowaniem. Jeśli głosowanie korespondencyjne nie wchodzi w grę, część uprawnionych osób może skorzystać z pełnomocnika, bezpłatnego transportu do lokalu lub głosowania w dostosowanym miejscu. Dostępność tych udogodnień potwierdź w urzędzie gminy albo u komisarza wyborczego.
Jak skorzystać z ułatwień w głosowaniu
Osoby z niepełnosprawnością mogą głosować korespondencyjnie, przez pełnomocnika lub w dostosowanym lokalu, a także skorzystać z transportu i pomocy na miejscu. Ponieważ terminy i zasady zależą od rodzaju wyborów, sprawdź je w swojej gminie.
- Wybierz sposób głosowania. Jeśli masz orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, możesz głosować korespondencyjnie albo przez pełnomocnika — tylko w kraju. Zamiar głosowania korespondencyjnego zgłoś komisarzowi wyborczemu w terminie właściwym dla danych wyborów, co do zasady najpóźniej 13 dni przed głosowaniem. Podaj imię, nazwisko, PESEL i adres doręczenia pakietu, a także dołącz kopię orzeczenia. Jeśli potrzebujesz, poproś o nakładkę w alfabecie Braille’a. Wypełnij pakiet samodzielnie i tajnie, a kopertę zwrotną przekaż listonoszowi, nadaj na poczcie lub dostarcz komisji w dniu wyborów.
- Ustanów pełnomocnika, jeśli samodzielne głosowanie jest utrudnione. Złóż wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa w urzędzie gminy, w której figurujesz w Centralnym Rejestrze Wyborców, w terminie obowiązującym dla danych wyborów. Wskaż swoje dane i dane pełnomocnika, dołącz jego zgodę oraz kopię orzeczenia. Pełnomocnikiem może zostać osoba uprawniona do głosowania, ale nie kandydat, członek właściwej komisji, mąż zaufania ani obserwator społeczny. Z pełnomocnika skorzystasz wyłącznie w kraju.
- Sprawdź dostępność lokalu i transportu. Informacje o lokalach dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnością znajdziesz w urzędzie gminy lub obwieszczeniu. Jeśli chcesz głosować w innym obwodzie, złóż wniosek o zmianę miejsca głosowania w odpowiednim terminie; po zmianie urząd skreśli cię z dotychczasowego spisu. Ponadto, przy znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności możesz wnioskować o bezpłatny transport do lokalu i z powrotem. Usługa zależy od warunków określonych w przepisach, m.in. od funkcjonowania gminnego transportu pasażerskiego. Zgłoś potrzebę wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Jeśli wymaga tego twój stan zdrowia, możesz zabrać opiekuna.
- Poproś o informacje i wsparcie podczas głosowania. Gmina udzieli ci informacji o terminie i godzinach wyborów, dostosowanych lokalach, transporcie, kandydatach oraz dostępnych sposobach głosowania. W lokalu możesz poprosić komisję o nakładkę na kartę w alfabecie Braille’a; po głosowaniu zwróć ją komisji. Możesz też poprosić inną osobę, nawet niepełnoletnią, o pomoc techniczną. Nie może ona jednak podpowiadać, na kogo głosować, ani oddać głosu za ciebie. Pomocy nie mogą udzielać członkowie komisji, mężowie zaufania ani obserwatorzy.
| Ułatwienie | Kto i na jakich zasadach | Termin / zakres |
|---|---|---|
| Bezpłatny transport | Znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności; możliwy przejazd z opiekunem | Do lokalu i z powrotem; zgłoszenie do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta |
| Pełnomocnik | Wyborca ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności; pełnomocnik musi mieć prawo wybierania | Wniosek w gminie; głosowanie wyłącznie w kraju |
| Dostępny lokal | Możliwość wyboru lokalu dostosowanego do potrzeb wyborcy | Informacje w urzędzie gminy i BIP |
| Nakładka Braille’a | Na prośbę wyborcy; wydaje ją komisja w lokalu | Do zwrotu po głosowaniu |
| Pomoc w lokalu | Może pomagać dowolna osoba, także niepełnoletnia; nie członek komisji ani obserwator | Tylko pomoc techniczna; bez wskazywania wyboru i głosowania za wyborcę |
Bezpłatny transport do lokalu wyborczego i z powrotem
Bezpłatny transport do lokalu wyborczego i z powrotem przysługuje wyborcom z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz osobom, które najpóźniej w dniu wyborów ukończą 60 lat. Jeśli lubisz tę tematykę, sprawdź, komu przysługuje świadczenie 500 zł przy niepełnosprawności. Gmina organizuje go, jeśli w dniu głosowania nie działa tam gminny przewóz pasażerski. Dlatego przed wyborami sprawdź lokalne zasady.
Aby zamówić przejazd, zgłoś się do właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta — ustnie, pisemnie albo elektronicznie, w terminie wyznaczonym dla danych wyborów. Podaj imię i nazwisko, numer PESEL, adres zamieszkania lub pobytu oraz numer telefonu lub adres e-mail. Zaznacz też, czy potrzebujesz kursu powrotnego. Jeśli stan zdrowia uniemożliwia Ci samodzielną podróż, możesz poprosić o przejazd z opiekunem.
Głosowanie bez troski o dojazd
Po przyjęciu zgłoszenia gmina przekaże godzinę odbioru i szczegóły przejazdu, zwykle przed dniem głosowania. Samochód zawiezie Cię z miejsca zamieszkania do lokalu wyborczego, a na życzenie także z powrotem. Upewnij się, że podany adres i numer kontaktowy są aktualne — dzięki temu gmina sprawniej ustali trasę i przekaże ewentualne zmiany.
Transport ułatwia udział w głosowaniu i pozwala skupić się na oddaniu głosu, zamiast martwić się o dojazd. Termin zgłoszenia i dostępność przewozu potwierdź w urzędzie swojej gminy, ponieważ organizacja usługi zależy od lokalnych warunków.
Wskazówka: zgłoś potrzebę transportu z wyprzedzeniem i zachowaj potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia — terminy oraz sposób organizacji przejazdu mogą różnić się w zależności od wyborów i gminy.
Głosowanie przez pełnomocnika: kto może go ustanowić
Pełnomocnik może głosować za wyborcę, który spełnia określone warunki. Poniżej znajdziesz zasady ustanowienia pełnomocnika, wymagane dokumenty i sposób złożenia wniosku.
- Kto może ustanowić pełnomocnika: wyborca, który najpóźniej w dniu głosowania ukończy 60 lat, lub osoba z orzeczeniem o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z tej możliwości można skorzystać tylko podczas głosowania w kraju.
- Kto może zostać pełnomocnikiem: osoba uprawniona do głosowania. Nie może nim być kandydat w wyborach, członek właściwej obwodowej komisji wyborczej, mąż zaufania ani obserwator społeczny.
- Jak złożyć wniosek: skieruj go do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta gminy, w której figurujesz w Centralnym Rejestrze Wyborców. Złóż wniosek osobiście, pisemnie lub elektronicznie, w terminie określonym dla danych wyborów.
- Jakie dane i dokumenty przygotować: podaj imiona i nazwiska, numery PESEL oraz adresy zamieszkania swoje i pełnomocnika, a także oznaczenie wyborów. Dołącz pisemną zgodę pełnomocnika; jeśli masz niepełnosprawność, dołącz również kopię aktualnego orzeczenia o jej stopniu.
- Ustanowienie pełnomocnictwa: na podstawie wniosku urząd sporządzi akt pełnomocnictwa do głosowania. Ponieważ termin zależy od kalendarza wyborczego, sprawdź go w urzędzie gminy.
Dostępność lokalu, nakładka Braille’a i pomoc podczas głosowania
Lokal wyborczy powinien umożliwiać dotarcie do komisji i oddanie głosu bez zbędnych przeszkód. Listę lokali dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami znajdziesz w obwieszczeniu gminy i jej Biuletynie Informacji Publicznej. Jeśli przypisany lokal nie jest odpowiedni, złóż wniosek o zmianę miejsca głosowania w urzędzie gminy. Po zmianie gmina skreśli cię ze spisu wyborców w dotychczasowym obwodzie.
Jeśli masz orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, możesz głosować korespondencyjnie lub przez pełnomocnika, zgodnie z obowiązującymi terminami i zasadami. W lokalu poproś komisję o nakładkę na kartę w alfabecie Braille’a, jeśli jesteś osobą niewidomą lub niedowidzącą. Po zaznaczeniu wyboru zwróć nakładkę komisji.
Wsparcie, które pomaga zagłosować pewnie i samodzielnie
Podczas głosowania możesz poprosić o pomoc dowolną osobę, także niepełnoletnią. Pomocnik może wesprzeć cię w dotarciu do stanowiska lub posługiwaniu się kartą, ale nie może sugerować wyboru ani głosować za ciebie. Nie może nim być członek komisji, mąż zaufania ani obserwator społeczny lub międzynarodowy.
Możesz również uzyskać informacje o godzinach głosowania, właściwym obwodzie, dostępnych lokalach i sposobach oddania głosu. Wcześniej sprawdź trasę do wejścia, dostępność miejsca do głosowania oraz możliwość transportu, jeśli taka usługa działa na twoim terenie. Jasne informacje i życzliwa pomoc ułatwiają spokojny, bardziej samodzielny udział w wyborach.
Przed dniem wyborów sprawdź, jakie udogodnienia oferuje twój lokal. Dzięki temu łatwiej zaplanujesz głosowanie i skorzystasz z potrzebnego wsparcia.
Warto wiedzieć: nakładka Braille’a ułatwia samodzielne zaznaczenie wyboru, ale po oddaniu głosu trzeba zwrócić ją komisji — nie wrzuca się jej do urny.
