Urlop macierzyński – ile trwa i od czego zależy jego wymiar?

Urlop macierzyński to czas przeznaczony na opiekę nad dzieckiem po porodzie, ale jego długość nie zawsze jest taka sama. Zależy między innymi od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie, a także od tego, czy i kiedy część urlopu może wykorzystać drugi rodzic. W artykule wyjaśniamy, ile trwa urlop macierzyński, komu przysługuje i jakie zasady warto znać przed zaplanowaniem opieki nad dzieckiem.

Skrót:

Przy jednym dziecku urlop macierzyński trwa 20 tygodni.
Przy porodzie mnogim trwa od 31 do 37 tygodni, zależnie od liczby dzieci.
Można rozpocząć urlop do 6 tygodni przed porodem; matka wykorzystuje po porodzie co najmniej 14 tygodni.
Pozostałą część urlopu może przejąć ojciec lub inna uprawniona osoba, po dopełnieniu formalności.
Urlop jest uprawnieniem pracowniczym, a zasiłek — świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego.
Osoby niepracujące na etacie, w tym przedsiębiorcy, mogą otrzymać zasiłek po spełnieniu warunków.

Przy porodzie jednego dziecka pracownicy przysługuje 20 tygodni (140 dni) urlopu macierzyńskiego. Każdy tydzień obejmuje 7 kolejnych dni od rozpoczęcia urlopu, a wymiar etatu nie wpływa na jego długość.

Przyszła mama może rozpocząć urlop przed porodem i wykorzystać wtedy najwyżej 6 tygodni. Jeśli z tego nie skorzysta, urlop zacznie się w dniu porodu. Na przykład po wykorzystaniu 4 tygodni przed porodem pozostanie jej 16 tygodni.

Po porodzie matka musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu. Potem może wrócić do pracy i zrezygnować z pozostałych 6 tygodni, jeśli przejmie je ojciec wychowujący dziecko albo — w określonych sytuacjach — ubezpieczony ojciec osobiście zajmie się dzieckiem. Matka składa wniosek pracodawcy co najmniej 7 dni przed powrotem, a ojciec — co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem przejętej części urlopu.

Bliźnięta, trojaczki i więcej: jak narodziny wpływają na długość urlopu

Przy porodzie bliźniąt urlop trwa 31 tygodni, trojaczków — 33, czworaczków — 35, a pięciorga lub większej liczby dzieci — 37 tygodni. Warto odróżniać urlop macierzyński, czyli uprawnienie pracownicze, od zasiłku macierzyńskiego, czyli świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia chorobowego.

Pracownica, która urodziła dziecko, ma prawo do urlopu macierzyńskiego niezależnie od rodzaju umowy o pracę. Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie korzysta z urlopu na podstawie Kodeksu pracy, ale może otrzymać zasiłek macierzyński, jeśli spełnia warunki ubezpieczenia. Po 20 tygodniach urlopu macierzyńskiego można skorzystać z urlopu rodzicielskiego, który przy jednym dziecku trwa 41 tygodni. Drugiemu rodzicowi przysługuje z tego wymiaru 9 tygodni, których nie może przekazać pierwszemu rodzicowi.

Przepisy określają osobne zasady na wypadek hospitalizacji matki lub dziecka, a także śmierci dziecka albo matki; w takich sytuacjach ojciec lub inny członek najbliższej rodziny może przejąć część urlopu. Jeśli dziecko wymaga opieki szpitalnej, matka może przerwać urlop po wykorzystaniu co najmniej 8 tygodni po porodzie, a pozostałą część wykorzystać po wypisaniu dziecka. Przed podziałem urlopu między rodziców warto sprawdzić zasady dotyczące konkretnej sytuacji.

Temat	Przypadek	Wymiar / zasada
Urlop macierzyński	1 dziecko	20 tygodni
	2 dzieci	31 tygodni
	3 dzieci	33 tygodnie
	4 dzieci	35 tygodni
	5 i więcej dzieci	37 tygodni
Rozpoczęcie przed porodem	Maksymalnie	6 tygodni wcześniej
Obowiązkowo po porodzie	Matka	14 tygodni
Podział między rodziców	Po wykorzystaniu przez matkę 14 tygodni po porodzie	Pozostałą część może wykorzystać ojciec
Urlop a zasiłek	Urlop macierzyński	Uprawnienie pracownicze
Urlop a zasiłek	Zasiłek macierzyński	Świadczenie pieniężne; wymaga ubezpieczenia chorobowego

Kiedy można rozpocząć urlop i ile trzeba wykorzystać po porodzie?

Urlop macierzyński można rozpocząć do 6 tygodni przed przewidywanym porodem. Jeśli mama pracuje do porodu, urlop zaczyna się w dniu narodzin dziecka. Jego długość zależy od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu: wynosi 20 tygodni przy jednym dziecku, 31 przy bliźniętach, 33 przy trojgu dzieci, 35 przy czworgu, a 37 przy pięciorgu lub większej liczbie.

Po porodzie mama musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu. Potem może zrezygnować z pozostałej części i wrócić do pracy, jeśli opiekę przejmie ojciec lub inny uprawniony członek najbliższej rodziny. Mamę obowiązuje złożenie pracodawcy papierowego lub elektronicznego wniosku co najmniej 7 dni przed powrotem. Osoba przejmująca urlop składa własny wniosek co najmniej 14 dni przed jego rozpoczęciem.

Warto zaplanować urlop z wyprzedzeniem i sprawdzić wymagane terminy składania wniosków. Ułatwi to podział opieki nad dzieckiem i załatwienie formalności.

Szpital nie musi oznaczać utraty niewykorzystanego urlopu

Jeśli mama lub dziecko trafiają do szpitala, mama może przerwać urlop po wykorzystaniu co najmniej 8 tygodni po porodzie, a niewykorzystaną część odebrać później. W czasie hospitalizacji opiekę może przejąć ojciec lub inny uprawniony członek rodziny. Podobne zasady obowiązują, gdy dziecko wymaga dalszego leczenia szpitalnego. W razie urodzenia martwego dziecka lub jego śmierci przed ukończeniem 8. tygodnia życia mama ma co do zasady prawo do 8 tygodni urlopu po porodzie, ale nie krócej niż 7 dni od dnia zgonu. Jeśli dziecko umrze później, urlop przysługuje przez 7 dni od dnia zgonu.

Urlop macierzyński jest prawem pracowniczym, a zasiłek macierzyński — świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Jeśli chcesz poczytać więcej, sprawdź, kiedy przysługuje dodatkowy urlop osobie z niepełnosprawnością. Mogą z niego korzystać także osoby niepracujące na etacie, jeśli obejmuje je odpowiednie ubezpieczenie. Zazwyczaj zasiłek wynosi 100% podstawy podczas urlopu macierzyńskiego, a później zależy od wybranego sposobu korzystania z urlopu rodzicielskiego. Aby przygotować się do formalności, warto wcześniej sprawdzić terminy wniosków i ustalić z drugą osobą, kto oraz kiedy będzie opiekować się dzieckiem.

Wskazówka: jeśli planujesz rozpocząć urlop przed porodem, pamiętaj, że wykorzystane wcześniej tygodnie wliczają się do jego łącznego wymiaru, dlatego po narodzinach dziecka pozostanie ich odpowiednio mniej.

Jak rodzice mogą podzielić się urlopem macierzyńskim?

Wykonajcie poniższe kroki, aby podzielić urlop macierzyński, dopełnić formalności i sprawdzić, jak wybór wpłynie na zasiłek.

Ustalcie wymiar urlopu. Przy jednym dziecku przysługuje 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, a przy porodzie mnogim — od 31 do 37 tygodni, zależnie od liczby dzieci. Matka może rozpocząć urlop do 6 tygodni przed porodem; jeśli tego nie zrobi, urlop zaczyna się w dniu porodu. Każdy tydzień obejmuje 7 dni kalendarzowych.
Zaplanujcie obowiązkowy okres matki po porodzie. Matka musi wykorzystać po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu. Potem może zrezygnować z pozostałej części i wrócić do pracy, jeśli ojciec wychowujący dziecko wykorzysta ten okres albo osobiście zaopiekuje się dzieckiem, przerywając działalność zarobkową.
Złóżcie wnioski w terminie. Matka składa pracodawcy papierowy lub elektroniczny wniosek o rezygnację z części urlopu co najmniej 7 dni przed powrotem do pracy. Ojciec składa wniosek o przejęcie tej części co najmniej 14 dni przed jej rozpoczęciem. Pracodawca musi uwzględnić oba wnioski.
Podzielcie również urlop rodzicielski. Po urlopie macierzyńskim rodzice mogą dzielić urlop rodzicielski i zasiłek. Przy jednym dziecku urlop trwa 41 tygodni, a przy porodzie mnogim — 43 tygodnie. Z tych okresów 9 tygodni przysługuje wyłącznie drugiemu rodzicowi, który nie może przekazać ich matce. Każde z rodziców wykorzystuje swoją część na zasadach określonych w przepisach.
Porównajcie warianty zasiłku. Standardowo zasiłek wynosi 100% podstawy za urlop macierzyński i 70% za rodzicielski, z wyjątkami dotyczącymi pierwszych tygodni. Możecie też wybrać 81,5% za cały okres macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeśli uprawniony rodzic złoży wymagany wniosek w ciągu 21 dni po porodzie. Podstawę ustala się m.in. na podstawie wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy. U przedsiębiorcy liczy się przychód, od którego opłacał składkę chorobową.
Sprawdźcie sytuację zawodową obojga rodziców. Kodeks pracy przyznaje urlop macierzyński pracownikom, ale zasiłek mogą otrzymać również osoby niepracujące na etacie, jeśli podlegają ubezpieczeniu chorobowemu. Przedsiębiorca nie korzysta z pracowniczego urlopu, lecz może otrzymać zasiłek po spełnieniu warunków ubezpieczenia. Ponadto w szczególnych sytuacjach — np. podczas hospitalizacji matki lub dziecka, po śmierci matki albo porzuceniu dziecka — część uprawnień może przejąć ojciec lub inny uprawniony członek najbliższej rodziny. Szczegółowe zasady zależą od okoliczności.

Jak urlop macierzyński różni się od zasiłku macierzyńskiego?

Urlop macierzyński oznacza zwolnienie z pracy po porodzie, a zasiłek macierzyński — świadczenie pieniężne wypłacane w tym czasie. Przy urodzeniu jednego dziecka urlop trwa 20 tygodni, a przy porodzie mnogim — od 31 do 37 tygodni, zależnie od liczby dzieci. Można rozpocząć go do 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu, jednak po narodzinach matka co do zasady wykorzystuje co najmniej 14 tygodni.

Różni je przede wszystkim podstawa przyznania: urlop przysługuje pracownicy w ramach stosunku pracy, natomiast zasiłek wynika z ubezpieczenia chorobowego. Dlatego może go otrzymać także osoba niepracująca na etacie, na przykład przedsiębiorczyni opłacająca odpowiednią składkę — nawet jeśli nie ma prawa do urlopu pracowniczego. Rozróżnienie tych uprawnień ułatwia zaplanowanie pierwszych miesięcy opieki nad dzieckiem. Jeżeli interesują cię podobne zagadnienia, sprawdź, jak opieka wpływa na emeryturę.

Przerwa w pracy i pieniądze na opiekę nad dzieckiem — dwa różne wsparcia

Zasiłek oblicza się zwykle na podstawie przeciętnego wynagrodzenia lub przychodu z ostatnich 12 miesięcy. Za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy, a za urlop rodzicielski może wynosić 70%. Rodzic może też wybrać stawkę uśrednioną: jeśli złoży odpowiedni wniosek w ciągu 21 dni od porodu, zasiłek może wynosić 81,5% podstawy przez wskazany łączny okres. ZUS wypłaca świadczenie bezpośrednio albo za pośrednictwem pracodawcy.

Najważniejsze różnice między urlopem macierzyńskim a zasiłkiem macierzyńskim są następujące:

urlop macierzyński oznacza czasową nieobecność w pracy,
zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym,
prawo do urlopu wynika ze stosunku pracy, a prawo do zasiłku — z ubezpieczenia chorobowego.

Urlop macierzyński daje czas na opiekę nad dzieckiem, a zasiłek zapewnia w tym okresie wsparcie finansowe. Warto sprawdzić zasady i terminy składania wniosków, by skorzystać z przysługujących uprawnień.

W określonych sytuacjach ojciec dziecka lub inny uprawniony członek najbliższej rodziny może przejąć część urlopu albo okresu pobierania zasiłku. Przepisy przewidują też szczególne rozwiązania na wypadek hospitalizacji matki lub dziecka oraz śmierci jednego z nich. W skrócie: urlop określa czas nieobecności w pracy, a zasiłek zapewnia wsparcie finansowe podczas opieki nad dzieckiem.

Warto pamiętać, że osoba prowadząca działalność gospodarczą nie korzysta z urlopu macierzyńskiego w rozumieniu prawa pracy, ale może otrzymywać zasiłek macierzyński, jeśli podlega ubezpieczeniu chorobowemu.

Źródła:

https://www.gov.pl/web/rodzina/urlop-macierzynski
https://hipp.pl/ciaza/poradnik/niezbednik-przed-i-po-porodzie/urlop-macierzynski-i-rodzicielski
https://www.ifirma.pl/blog/urlop-macierzynski-pracownika/
https://dwaplusjeden.com/rozliczenia-zus/zasilek-macierzynski-dla-przedsiebiorcy-ile-trwa-i-jak-jest-liczony/
https://holandia.org/urlop-macierzynski-w-holandii-od-a-do-z-ile-trwa-komu-przysluguje-i-jak-go-dostac-bez-stresu/

FAQ - Najczęstsze pytania i odpowiedzi

Ile trwa urlop macierzyński po urodzeniu jednego dziecka?

Przysługuje 20 tygodni, czyli 140 dni. Wymiar etatu nie wpływa na długość urlopu.

Od czego zależy długość urlopu macierzyńskiego przy porodzie mnogim?

Zależy od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu: przy bliźniętach wynosi 31 tygodni, przy trojaczkach 33 tygodnie, przy czworgu dzieci 35 tygodni, a przy pięciorgu lub większej liczbie — 37 tygodni.

Czy urlop macierzyński można rozpocząć przed porodem?

Tak. Można rozpocząć go maksymalnie 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Wykorzystany wcześniej czas wlicza się do całego wymiaru urlopu.

Ile urlopu matka musi wykorzystać po porodzie?

Matka musi wykorzystać po porodzie co najmniej 14 tygodni. Potem może wrócić do pracy, a pozostałą część urlopu może przejąć ojciec lub inna uprawniona osoba, jeśli spełnione są wymagane warunki i złożono wnioski w terminie.

Czym różni się urlop macierzyński od zasiłku macierzyńskiego?

Urlop macierzyński to uprawnienie pracownicze oznaczające czasową nieobecność w pracy, natomiast zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia chorobowego. Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie korzysta z urlopu pracowniczego, ale może otrzymać zasiłek, jeśli spełnia warunki ubezpieczenia.